بوتاکس برای میگرن مزمن؛ برای چه کسانی مؤثر است و درمان چطور انجام می‌شود؟

میگرن فقط یک سردرد شدید نیست؛ بیماری عصبی است که با درد ضربان‌دار، معمولاً یک‌طرفه، همراه با حالت تهوع، حساسیت به نور و صدا و گاهی اختلالات دیدی (اورا) بروز می‌کند. مؤسسه‌ی ملی اختلالات عصبی و سکته‌ی آمریکا (NINDS) در گزارش «سردرد: امید از طریق پژوهش» توضیح می‌دهد که میگرن از شایع‌ترین علل ناتوانی در جهان است و در زنان سه برابر مردان دیده می‌شود. وقتی میگرن مزمن می‌شود، زندگی کاری، خانوادگی و اجتماعی به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

میگرن مزمن چیست؟

میگرن مزمن به وضعیتی گفته می‌شود که فرد در ۱۵ روز یا بیشتر از ماه سردرد دارد، دست‌کم ۸ روز آن ویژگی‌های میگرن را دارد و این الگو بیش از سه ماه ادامه داشته است. بسیاری از افراد مبتلا، سال‌ها با میگرن دوره‌ای (کمتر از ۱۵ روز در ماه) زندگی کرده‌اند و به‌تدریج دفعات سردرد بیشتر شده است. عوامل مختلفی در این تبدیل نقش دارند، از جمله مصرف بیش از حد مسکن‌ها، استرس، اختلال خواب، چاقی و افسردگی.

سردرد ناشی از مصرف زیاد مسکن

یکی از دلایل مهم مزمن شدن سردرد، مصرف مکرر مسکن‌ها یا داروهای ضدمیگرن در بیش از ۱۰ تا ۱۵ روز ماه است. این مصرف زیاد خودش می‌تواند باعث سردردهای بیشتر شود؛ چرخه‌ای که «سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو» نامیده می‌شود. به همین دلیل پیش از شروع هر درمان پیشگیرانه، از جمله بوتاکس، پزشک الگوی مصرف داروها را بررسی می‌کند و در صورت نیاز برنامه‌ای برای کاهش آن می‌دهد.

شواهد علمی: مطالعات PREEMPT

کاربرد بوتاکس در میگرن مزمن بر پایه‌ی مطالعات بزرگی به نام PREEMPT است. تحلیلی که در PubMed Central منتشر شده و بیمارانی را بررسی کرده که هر پنج دوره‌ی تزریق را دریافت کرده‌اند، نشان می‌دهد تزریق‌های مکرر با کاهش قابل توجه روزهای سردرد و بهبود کیفیت زندگی همراه بوده و تحمل درمان در مجموع خوب بوده است. این مطالعات پایه‌ی تأیید رسمی بوتاکس برای پیشگیری از میگرن مزمن در بسیاری از کشورها شدند. نکته‌ی مهم این است که این شواهد مربوط به میگرن مزمن است؛ برای میگرن دوره‌ای کم‌تکرار، بوتاکس اثر قانع‌کننده‌ای نشان نداده است.

بوتاکس چطور روی میگرن اثر می‌کند؟

سازوکار دقیق هنوز کاملاً روشن نیست. علاوه بر اثر بر عضلات، به نظر می‌رسد بوتاکس آزاد شدن برخی مواد مرتبط با درد و التهاب را از پایانه‌های عصبی حسی کم می‌کند و به این ترتیب حساسیت سیستم درد را کاهش می‌دهد. به همین دلیل اثر بوتاکس در میگرن تدریجی است و معمولاً پس از یک یا دو دوره‌ی تزریق بهتر قضاوت می‌شود.

پروتکل تزریق

در پروتکل استاندارد که از مطالعات PREEMPT گرفته شده، تزریق در نقطه‌های متعدد ثابت در پیشانی، شقیقه‌ها، پشت سر، گردن و شانه‌ها انجام می‌شود و هر ۱۲ هفته تکرار می‌گردد. گاهی بسته به محل درد غالب، نقطه‌های اضافه هم در نظر گرفته می‌شود. تزریق با سوزن بسیار ظریف و سطحی انجام می‌شود و کل جلسه معمولاً کوتاه است. دوز این درمان بیشتر از تزریق‌های زیبایی است و باید توسط پزشکی که با این پروتکل آشناست انجام شود.

چه زمانی اثر دیده می‌شود؟

برخی بیماران پس از تزریق اول بهبود می‌بینند، ولی بسیاری از راهنماها توصیه می‌کنند اثر درمان پس از دو تا سه دوره (حدود شش تا نه ماه) ارزیابی شود. ثبت روزانه‌ی سردرد در یک دفترچه یا اپلیکیشن، شامل تعداد روزهای سردرد، شدت و داروهای مصرفی، مهم‌ترین ابزار برای سنجیدن اثر درمان است. معمولاً کاهش حدود نیمی از روزهای سردرد یا بهبود محسوس در شدت و ناتوانی، پاسخ خوب در نظر گرفته می‌شود.

عوارض

عوارض رایج شامل درد گردن، سفتی یا ضعف خفیف عضلات گردن، درد محل تزریق و گاهی افتادگی موقت پلک است. بیشتر این عوارض خفیف و گذرا هستند. اطلاعات دارویی کتابخانه‌ی ملی پزشکی آمریکا (MedlinePlus) درباره‌ی این دارو، هشدار پخش نادر اثر به نقاط دیگر بدن را ذکر می‌کند؛ علائمی مثل مشکل در بلع، صحبت یا تنفس پس از تزریق نیاز به مراجعه‌ی فوری دارند.

چه کسانی نباید این درمان را بگیرند؟

• بارداری و شیردهی
• بیماری‌های عصبی‌عضلانی مثل میاستنی گراویس
• عفونت در محل تزریق
• حساسیت به اجزای فرآورده

بوتاکس در کنار سایر درمان‌ها

بوتاکس معمولاً بخشی از یک برنامه‌ی جامع است، نه تنها درمان. داروهای پیشگیرانه‌ی خوراکی، داروهای جدیدتر تزریقی مخصوص میگرن، درمان‌های حمله‌ای مناسب و تغییرات سبک زندگی هم نقش دارند. تصمیم درباره‌ی ترکیب این درمان‌ها با پزشک متخصص مغز و اعصاب گرفته می‌شود. NINDS تأکید می‌کند که درمان میگرن معمولاً فردی است و ممکن است چند گزینه امتحان شود تا بهترین ترکیب پیدا شود.

سبک زندگی؛ پایه‌ی هر درمان میگرن

• خواب منظم: خوابیدن و بیدار شدن در ساعت ثابت، حتی در تعطیلات.
• وعده‌های منظم: گرسنگی طولانی از محرک‌های شناخته‌شده‌ی میگرن است.
• آب کافی: کم‌آبی می‌تواند حمله را تحریک کند.
• کافئین متعادل: هم مصرف زیاد و هم قطع ناگهانی می‌تواند سردرد ایجاد کند.
• مدیریت استرس: ورزش منظم، تکنیک‌های آرام‌سازی و در صورت نیاز کمک روان‌شناختی.
• شناخت محرک‌ها: با دفترچه‌ی سردرد، محرک‌های شخصی مثل بوهای تند، نور شدید یا برخی غذاها را پیدا کن.

علامت‌هایی که نیاز به بررسی فوری دارند

سردرد ناگهانی و بسیار شدید (بدترین سردرد عمر)، سردرد همراه با تب و سفتی گردن، ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن، اختلال در صحبت، گیجی، سردرد پس از ضربه به سر، یا تغییر ناگهانی الگوی سردردهای همیشگی، به‌ویژه بعد از ۵۰ سالگی، نیاز به مراجعه‌ی فوری دارند. این علائم ممکن است نشانه‌ی وضعیتی غیر از میگرن باشند.

دفترچه‌ی سردرد؛ ابزاری ساده و قدرتمند

پیش از اولین ویزیت و در طول درمان، یک دفترچه‌ی سردرد داشته باش. در آن تاریخ و ساعت شروع سردرد، شدت از ۱ تا ۱۰، طول مدت، علائم همراه، داروی مصرفی و اثرش، و محرک‌های احتمالی مثل کم‌خوابی، گرسنگی، قاعدگی یا استرس را بنویس. این اطلاعات برای تشخیص میگرن مزمن، تصمیم درباره‌ی درمان و سنجیدن اثر بوتاکس پس از چند دوره ضروری است.

میگرن و قاعدگی

بسیاری از زنان مبتلا متوجه می‌شوند حمله‌ها در روزهای نزدیک قاعدگی بیشتر یا شدیدترند، چون تغییرات هورمونی از محرک‌های مهم میگرن است. این الگو در برنامه‌ی درمان در نظر گرفته می‌شود و گاهی درمان‌های کوتاه‌مدت پیشگیرانه در این روزها اضافه می‌شود. ثبت دقیق در دفترچه‌ی سردرد کمک می‌کند این ارتباط مشخص شود.

تفاوت با بوتاکس زیبایی

بوتاکس میگرن و بوتاکس زیبایی از یک ماده‌اند، ولی هدف، دوز، نقطه‌های تزریق و پیگیری کاملاً متفاوت است. تزریق زیبایی در پیشانی به‌تنهایی، درمان میگرن مزمن محسوب نمی‌شود و ممکن است اثر قابل توجهی بر سردرد نداشته باشد.

بوتاکس میگرن در ری‌را

در ری‌را بوتاکس میگرن برای بیمارانی انجام می‌شود که تشخیص میگرن مزمن دارند و ترجیحاً با پزشک متخصص مغز و اعصاب در ارتباط‌اند. دفترچه‌ی سردرد و فهرست داروهایت را به جلسه‌ی مشاوره بیاور.

بیشتر بدانید

• بوتاکس چیست، چطور کار می‌کند و چه انتظاری از نتیجه‌اش داشته باشیم؟
• بوتاکس کلاسیک: پیشانی، بین ابروها و دور چشم؛ هر ناحیه چه تفاوتی دارد؟
• بوتاکس چشم گربه‌ای؛ لیفت ابرو بدون جراحی چطور انجام می‌شود و برای چه کسانی مناسب است؟
• صفحه‌ی بوتاکس میگرن
• همه‌ی خدمات تزریقات زیبایی

این مقاله برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص و تجویز پزشک را نمی‌گیرد. تصمیم درمانی همیشه بعد از ارزیابی حضوری گرفته می‌شود.