روشن‌سازی پوست و درمان لک؛ روش‌های ایمن و هشدار درباره‌ی کرم‌های خطرناک

یکدست نبودن رنگ پوست، لک‌های قهوه‌ای و تیرگی‌های پس از جوش، از رایج‌ترین دلایل مراجعه به کلینیک‌های پوست در ایران‌اند. آفتاب شدید، پوست‌های با رنگدانه‌ی بیشتر و شیوع آکنه، همه در این موضوع نقش دارند. در این مقاله توضیح می‌دهیم لک‌ها چرا ایجاد می‌شوند، چه روش‌های ایمنی برای درمان آن‌ها وجود دارد و چرا باید از کرم‌های «سفیدکننده»ی ناشناس دوری کرد.

هدف: یکدستی، نه سفید کردن

پیش از هر چیز، مهم است هدف درمان را درست تعریف کنیم. درمان پزشکی لک، به دنبال یکدست کردن رنگ پوست و کم‌رنگ کردن لک‌هاست، نه تغییر رنگ طبیعی پوست. تلاش برای «سفید کردن» کل پوست با محصولات قوی یا غیرمجاز، نه‌تنها نتیجه‌ی پایداری ندارد، بلکه می‌تواند به پوست و حتی سلامت عمومی آسیب بزند.

انواع لک و تیرگی پوست

• لک‌های آفتابی (لنتیگو): لک‌های قهوه‌ای کوچک تا متوسط در نواحی در معرض آفتاب، معمولاً با افزایش سن.
• ملاسما: لک‌های قهوه‌ای یا خاکستری‌قهوه‌ای قرینه روی گونه‌ها، پیشانی، بالای لب و بینی. هورمون‌ها، بارداری، قرص‌های ضدبارداری، آفتاب و ژنتیک در آن نقش دارند. ملاسما مزمن است و تمایل به بازگشت دارد.
• تیرگی پس از التهاب: لک‌هایی که پس از جوش، زخم، سوختگی یا هر التهاب پوستی باقی می‌مانند؛ در پوست‌های تیره‌تر شایع‌تر است.
• کک و مک: لک‌های کوچک ارثی که در آفتاب پررنگ‌تر می‌شوند.
• تیرگی‌های ناشی از بیماری یا دارو: که نیاز به بررسی پزشکی دارند.

هر لک تازه‌ای که شکل، رنگ یا اندازه‌اش تغییر می‌کند، نامنظم است یا خونریزی می‌کند، باید پیش از هر درمان زیبایی توسط پزشک بررسی شود.

پایه‌ی هر درمان: ضدآفتاب

انجمن درماتولوژی آمریکا (AAD) در راهنمای «چگونه لک‌های تیره را کم‌رنگ کنیم» تأکید می‌کند که بدون محافظت روزانه از آفتاب، هیچ درمانی نتیجه‌ی ماندگار ندارد. AAD توصیه می‌کند:

• ضدآفتاب با طیف گسترده، SPF حداقل ۳۰ و مقاوم در برابر آب، هر روز، حتی در روزهای ابری.
• تمدید ضدآفتاب هر دو ساعت در فضای باز.
• برای ملاسما، ضدآفتاب‌های رنگی حاوی اکسید آهن که در برابر نور مرئی هم محافظت بیشتری دارند.
• کلاه لبه‌دار و پرهیز از آفتاب در ساعات اوج.

ترکیبات روشن‌کننده‌ی رایج

پزشکان بسته به نوع لک، از ترکیبات مختلفی استفاده می‌کنند:

• هیدروکینون: از مؤثرترین ترکیبات، ولی فقط با نظر پزشک، با غلظت مجاز و برای مدت محدود.
• رتینوئیدها: که نوسازی پوست را سرعت می‌بخشند.
• آزلائیک اسید، کوجیک اسید، ویتامین C، نیاسینامید و ترانگزامیک اسید: گزینه‌هایی با شواهد متفاوت که اغلب به‌صورت ترکیبی استفاده می‌شوند.
• کورتیکواستروئیدهای ضعیف: فقط در ترکیب‌های مشخص و کوتاه‌مدت با تجویز پزشک.

انجمن درماتولوژی آمریکا در مطلب «ملاسما را کمتر دیده‌شدنی کنیم» یادآوری می‌کند که درمان ملاسما زمان‌بر است، ممکن است چند ماه طول بکشد و حتی پس از بهبود، محافظت از آفتاب برای جلوگیری از بازگشت آن ضروری است.

هشدار جدی FDA درباره‌ی کرم‌های غیرمجاز

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در هشداری با عنوان «FDA به مصرف‌کنندگان درباره‌ی محصولات پوستی حاوی جیوه و/یا هیدروکینون هشدار می‌دهد»، اعلام کرده است که برخی کرم‌های روشن‌کننده و ضدلک که بدون نسخه یا به‌صورت غیرقانونی فروخته می‌شوند، حاوی جیوه یا هیدروکینون غیرمجاز هستند. به گفته‌ی FDA:

• جیوه می‌تواند به کلیه‌ها و سیستم عصبی آسیب بزند و حتی برای اعضای خانواده، به‌ویژه کودکان و زنان باردار، از طریق تماس با پوست یا بخار خطرناک باشد.
• هیدروکینون غیرمجاز و بدون نظارت پزشک می‌تواند باعث تحریک، تیرگی پوست و عوارض دیگر شود.
• محصولاتی که روی برچسبشان «mercurous chloride»، «calomel»، «mercurio» یا «mercury» نوشته شده، نباید استفاده شوند.
• محصولات بدون برچسب، با برچسب ناخوانا یا به زبان ناآشنا، و محصولاتی که از منابع نامعتبر خریداری می‌شوند، پرخطرند.

کرم‌های «معجزه‌گر» که وعده‌ی سفید شدن سریع پوست را می‌دهند و از منابع نامعتبر فروخته می‌شوند، از همین دسته‌اند. اگر از چنین محصولی استفاده کرده‌ای و دچار علائمی مثل تحریک پوست، لرزش، بی‌حسی یا مشکلات کلیوی شده‌ای، به پزشک مراجعه کن.

روش‌های کلینیکی

• لایه‌برداری شیمیایی: با اسیدهایی مثل گلیکولیک، لاکتیک یا سالیسیلیک در غلظت‌های مختلف. مقاله‌ای در PMC، لایه‌برداری با لاکتیک اسید را در اختلالات رنگدانه‌ای از جمله ملاسما بررسی و آن را گزینه‌ای مؤثر و با تحمل خوب گزارش کرده است.
• لیزرها و نور: برای برخی لک‌ها، مثل لک‌های آفتابی، مؤثرند؛ ولی در ملاسما و پوست‌های تیره، انتخاب لیزر و تنظیمات باید بسیار محتاطانه باشد، چون ممکن است لک را بدتر کند.
• میکرونیدلینگ همراه ترکیبات روشن‌کننده: در برخی موارد با نظر پزشک.

پوست‌های تیره‌تر؛ احتیاط بیشتر

انجمن درماتولوژی آمریکا در توصیه‌های مراقبت از پوست‌های تیره‌تر یادآوری می‌کند که این پوست‌ها بیشتر در معرض تیرگی پس از التهاب‌اند. درمان‌های تهاجمی‌تر، لایه‌برداری‌های قوی یا لیزرهای نامناسب ممکن است به‌جای بهبود، لک را تشدید کنند. به همین دلیل، در این پوست‌ها رویکرد «آهسته و پیوسته» با درمان‌های ملایم‌تر و ضدآفتاب منظم، اغلب نتیجه‌ی بهتری دارد.

انتظار واقع‌بینانه

• لک‌های آفتابی سطحی معمولاً پاسخ بهتری دارند.
• تیرگی پس از التهاب با زمان و مراقبت درست، اغلب کم‌رنگ می‌شود.
• ملاسما مزمن است؛ کنترل آن ممکن است، ولی بازگشت آن شایع است، به‌ویژه با آفتاب و تغییرات هورمونی.
• نتیجه‌ی بیشتر درمان‌ها پس از چند هفته تا چند ماه دیده می‌شود.

اشتباه‌های رایج

• استفاده از کرم‌های ناشناس و «سفیدکننده»‌های غیرمجاز
• مصرف طولانی‌مدت کرم‌های حاوی کورتون بدون نظر پزشک
• بی‌توجهی به ضدآفتاب در طول درمان
• لایه‌برداری‌های مکرر و قوی خانگی
• انتظار نتیجه‌ی سریع و قطع زودهنگام درمان

جمع‌بندی

درمان لک، مسیری تدریجی است که با شناخت نوع لک، ضدآفتاب روزانه و درمان‌های ایمن با نظر پزشک آغاز می‌شود. از کرم‌های ناشناس و غیرمجاز، که FDA درباره‌ی آن‌ها هشدار داده، دوری کن. هدف، پوستی یکدست و سالم است، نه پوستی سفیدتر از رنگ طبیعی‌اش.

اگر در دوران بارداری یا شیردهی هستی یا قصد بارداری داری، پیش از استفاده از هر ترکیب روشن‌کننده، به‌ویژه هیدروکینون و رتینوئیدها، با پزشک مشورت کن؛ برخی از این ترکیبات در این دوران توصیه نمی‌شوند. ملاسمای بارداری هم گاهی پس از زایمان به‌تدریج کم‌رنگ‌تر می‌شود و محافظت دقیق از آفتاب در این دوران مهم‌ترین اقدام است.

برای سنجش پیشرفت درمان، هر چند هفته یک بار در نور یکسان از صورتت عکس بگیر. تغییرات لک‌ها تدریجی است و در آینه به‌سختی دیده می‌شود؛ مقایسه‌ی عکس‌ها کمک می‌کند انگیزه‌ات را حفظ کنی و درمان را زودتر از موعد رها نکنی.

درمان لک در ری‌را

در ری‌را، پیش از درمان لک و روشن‌سازی پوست نوع لک و حساسیت پوست ارزیابی می‌شود و درمان با محصولات مجاز و روش‌های متناسب با رنگ پوست تو انجام می‌شود.

بیشتر بدانید

• پاکسازی تخصصی پوست؛ چه وقت لازم است و چطور درست انجام می‌شود؟
• هایدرافیشیال؛ پاکسازی و آبرسانی بدون فشار روی پوست
• پاکسازی غیرتهاجمی؛ مراقبت ملایم برای پوست‌های حساس و قرمز
• صفحه‌ی وایتنینگ
• همه‌ی خدمات پاکسازی پوست

این مقاله برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص و تجویز پزشک را نمی‌گیرد. تصمیم درمانی همیشه بعد از ارزیابی حضوری گرفته می‌شود.