سفید شدن مو از استرس؛ افسانه یا واقعیت علمی؟
سفید شدن مو بیشتر به ژنتیک و سن بستگی دارد، اما پژوهش‌های تازه نشان داده‌اند استرس شدید هم میتواند در آن نقش داشته باشد. در موشها، فعال شدن شدید اعصاب سمپاتیک ذخیرهی سلولهای بنیادی رنگساز مو را از بین می‌برد. «سفید شدن یکشبه» در واقع معمولاً ریختن ناگهانی موهای رنگی و ماندن موهای سفید قبلی است.
«از غصه یکشبه مویش سفید شد.» این جمله را در قصه‌ها و خاطرات زیادی شنیده‌ایم. در تاریخ هم روایت‌های مشهوری وجود دارد؛ مثل ماری آنتوانت، ملکه‌ی فرانسه، که گفته میشود شب قبل از اعدامش در سال ۱۷۹۳ موهایش سفید شد. به همین دلیل گاهی به این پدیده «سندرم ماری آنتوانت» می‌گویند. اما علم درباره‌ی این روایت‌ها چه می‌گوید؟
این مقاله را دکتر عبدالله کوچکسرایی نوشته است و بخشی از کورتیزول با پوست و مو چه میکند است.
رنگ مو از کجا می‌آید؟
در پیاز هر تار مو، سلول‌هایی به نام ملانوسیت رنگدانه‌ی مو را می‌سازند. این سلول‌ها از یک ذخیرهی سلولهای بنیادی تغذیه می‌شوند که در هر چرخه‌ی رشد مو دوباره فعال میشود. با بالا رفتن سن، این ذخیره کم‌کم تمام میشود و موهای تازه بی‌رنگ رشد می‌کنند. ژنتیک بزرگ‌ترین عامل تعیین‌کننده‌ی زمان سفید شدن مو است.
پژوهش سال ۲۰۲۰: استرس و سلولهای رنگساز
در سال ۲۰۲۰، پژوهشگران دانشگاه هاروارد در مجله‌ی Nature نشان دادند که در موشها، استرس شدید باعث فعال شدن بیش از حد اعصاب سمپاتیک میشود. این اعصاب همان‌هایی‌اند که در واکنش «جنگ یا گریز» فعال می‌شوند. ماده‌ای که از این اعصاب آزاد میشود، سلولهای بنیادی رنگساز مو را وادار میکند همه با هم فعال شوند و ذخیره‌شان تمام شود. نتیجه، موهای سفیدی بود که دیگر رنگ برنمی‌گشت.
جالب اینجاست که پژوهشگران دیدند این اثر از طریق کورتیزول نیست، بلکه از طریق خود اعصاب سمپاتیک است. یعنی استرس از چند مسیر روی بدن اثر می‌گذارد و کورتیزول فقط یکی از آن‌هاست.
باید با احتیاط نتیجه گرفت: این پژوهش روی موش انجام شده و استرس آزمایشی بسیار شدید بوده است. اما یکی از اولین شواهد جدی است که ارتباط استرس و سفید شدن مو را با یک سازوکار مشخص نشان میدهد.
سفید شدن یکشبه ممکن است؟
تار مویی که از پوست سر بیرون آمده، دیگر سلول زنده‌ای برای تغییر رنگ ندارد. پس موی رنگی نمی‌تواند یکشبه سفید شود. پوست‌شناسان سوئیسی در مقاله‌ای درباره‌ی روایت‌های تاریخی سفید شدن ناگهانی مو، توضیحی را مطرح کرده‌اند که امروز بیشتر پذیرفته شده است: شکل خاصی از ریزش موی سکه‌ای منتشر که به موهای رنگی حمله میکند و موهای سفید را دست‌نخورده می‌گذارد.
اگر کسی از قبل موهای جوگندمی داشته باشد و موهای رنگی‌اش در چند روز بریزند، موهای سفیدی که از قبل بودند ناگهان دیده می‌شوند. اطرافیان این را «سفید شدن یکشبه» می‌بینند. همین مقاله نتیجه می‌گیرد که بسیاری از روایت‌های تاریخی احتمالاً دقیق نیستند یا اغراق شده‌اند. ریزش موی سکه‌ای و استرس
موهای سفید برمی‌گردند؟
موهای سفیدی که به‌خاطر سن یا ژنتیک ایجاد شده‌اند معمولاً رنگشان برنمی‌گردد. در بعضی گزارشها، کاهش استرس با برگشت رنگ بخشی از موها همراه بوده، اما این موضوع هنوز در حد مشاهده است و نمیتوان آن را قول داد. اگر سفید شدن مو خیلی زود، یعنی قبل از ۲۰ تا ۳۰ سالگی، شروع شده، بررسی کمبود ویتامین B12، تیروئید و برخی بیماری‌های خودایمنی ارزش دارد.
چه کاری از دست ما برمی‌آید؟
- مدیریت استرس، خواب کافی و فعالیت بدنی منظم. مؤسسه‌ی ملی سلامت روان آمریکا این پایه‌ها را برای کاهش اثر استرس طولانی توصیه میکند.
- کندن موهای سفید را کنار بگذار؛ تعدادشان را کم نمی‌کند و به پیاز مو آسیب می‌زند.
- اگر سفید شدن با ریزش مو همراه است، برای معاینه مراجعه کن.
رزرو
اگر سفید شدن مو زودتر از معمول شروع شده یا با ریزش همراه است، وقت معاینه‌ی مو با دکتر عبدالله کوچکسرایی بگیر. در ری‌را آنالیز مو و پوست سر هم انجام میشود.
بیشتر بدانید
- ریزش مو بعد از استرس و جنگ؛ تلوژن افلوویوم چیست و چقدر طول می‌کشد؟
- صفحه‌ی آنالیز و تریکوسکوپی مو
- همه‌ی خدمات مو و پوست سر
این مقاله برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص و تجویز پزشک را نمی‌گیرد. تصمیم درمانی همیشه بعد از ارزیابی حضوری گرفته میشود.