جنگ جهانی اول؛ آنچه از پوست و موی سربازان و مردم ثبت شده است
گزارشهای پزشکی جنگ جهانی اول نشان می‌دهند بیشتر بیماریهای پوستی سربازان ناشی از انگل‌ها، عفونت‌ها، سرما و آسیب پوستی بودند. مواردی مثل تعریق زیاد و ریزش موی سکه‌ای هم ثبت شده‌اند، اما پزشکان آن زمان کمتر به ارتباط آن‌ها با استرس پرداخته‌اند. دادهی دقیق درباره‌ی پوست و موی غیرنظامیان آن دوره بسیار کم است.
جنگ جهانی اول (۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸) اولین جنگ بزرگ صنعتی بود. میلیون‌ها سرباز ماه‌ها در سنگرهای گل‌آلود، سرد و شلوغ زندگی می‌کردند. صدای مداوم توپخانه، کم‌خوابی و ترس همیشگی بخشی از زندگی روزمره‌شان بود. پزشکان آن دوره اولین بار با پدیده‌ای روبه‌رو شدند که «شوک انفجار» نامیدند و امروز آن را بخشی از اختلالات پس از آسیب روانی می‌دانیم. اما پوست و موی این سربازان چه وضعی داشت؟
این مقاله را دکتر عبدالله کوچکسرایی نوشته است و بخشی از کورتیزول با پوست و مو چه می‌کند است. هدف ما مرور آن چیزی است که واقعاً ثبت شده، نه داستان‌پردازی.
یک گزارش از سال ۱۹۱۸
یکی از اسناد باقی‌مانده، گزارش یک پزشک پوست ارتش آمریکا از یک بیمارستان عمومی بریتانیا در فرانسه است که در سال ۱۹۱۸ منتشر شد. او در دوازده ماه حدود ۱۹۱۳ بیمار پوستی را درمان کرده بود. بیشتر این بیماران گرفتار این‌ها بودند:
- انگل‌ها: گال و شپش که در شرایط شلوغ سنگرها به‌سرعت پخش می‌شدند.
- عفونتهای باکتریایی و قارچی: زخم‌های چرکی، زرد زخم و عفونتهای قارچی پوست.
- سرما و رطوبت: آسیب پوست پا در اثر ایستادن طولانی در آب سرد.
- آسیب پوستی: ساییدگی و زخم‌های ناشی از تجهیزات و لباس‌ها.
در همین گزارش، ۵۶ مورد تعریق بیش از حد و ۳ مورد ریزش موی سکه‌ای هم ثبت شده است. نویسنده درباره‌ی علت این موارد توضیحی نمی‌دهد و آن‌ها را به استرس ربط نمی‌دهد.
چرا استرس کمتر دیده شد؟
در آن دوره، پزشکی پوست بیشتر روی بیماریهای عفونی و انگلی تمرکز داشت؛ چون این‌ها سربازان را از میدان خارج می‌کردند و درمان مشخصی داشتند. مفهوم «پوستشناسی روانتنی»، یعنی اثر ذهن و استرس بر پوست، هنوز شکل نگرفته بود. پس اینکه گزارش‌ها کمتر از استرس حرف می‌زنند، لزوماً به این معنی نیست که اثری نداشته؛ ممکن است فقط دیده یا ثبت نشده باشد.
از سوی دیگر، شرایط سنگر خودش عوامل زیادی برای آسیب پوست داشت. جدا کردن اثر استرس از اثر کثیفی، سرما و کم‌خوابی تقریباً ممکن نبود.
تعریق زیاد و ریزش موی سکه‌ای
امروز می‌دانیم که تعریق بیش از حد و ریزش موی سکه‌ای هر دو می‌توانند با استرس تشدید شوند. انجمن پوست آمریکا هر دو را در فهرست بیماریهای پوست و موی مرتبط با استرس آورده است. شاید آن ۵۶ مورد تعریق زیاد، که تعداد کمی هم نبود، بخشی از همین واکنش بدن به فشار مداوم بوده باشند. اما این یک برداشت امروزی است و نمی‌توان با قطعیت گفت. ریزش موی سکه‌ای و استرس
غیرنظامیان
درباره‌ی پوست و موی غیرنظامیان در جنگ جهانی اول، دادهی پزشکی قابل اتکایی پیدا نکردیم. کمبود غذا، بیماریهای واگیر مثل آنفلوانزای ۱۹۱۸ و سختی زندگی روزمره قطعاً روی سلامت پوست و مو اثر داشته‌اند. ما در این مقاله آماری را که منبع معتبر نداشته باشد نمیآوریم.
درسی برای امروز
جنگ جهانی اول نشان داد که در شرایط سخت، پوست از چند جهت هم‌زمان آسیب می‌بیند: بهداشت، تغذیه، سرما و استرس. امروز هم در بحران‌ها، مراقبت از پوست فقط به کرم و دارو نیست. خواب، غذا، آب تمیز و آرامش روانی پایه‌ی آن‌اند. مقاله‌ی بعدی این مجموعه درباره‌ی جنگ جهانی دوم و پوست است که در آن پزشکان کم‌کم به اثر استرس بر پوست توجه کردند.
شوک انفجار و بدن
در جنگ جهانی اول، پزشکان با سربازانی روبه‌رو شدند که بدون زخم ظاهری، لرزش، فلج، بی‌خوابی و کابوس داشتند. این حالت ابتدا به اثر فیزیکی انفجار نسبت داده شد و بعدها معلوم شد بخش مهمی از آن واکنش ذهن و بدن به ترس شدید و طولانی است. همین تجربه پایه‌ی شناخت امروز ما از اختلال استرس پس از آسیب شد؛ اختلالی که امروز می‌دانیم با تغییرات هورمون‌های استرس، خواب و سیستم ایمنی همراه است.
رزرو
اگر بعد از یک دوره‌ی پرتنش دچار ریزش مو، تعریق زیاد یا شعله‌ور شدن بیماری پوستی شده‌ای، وقت معاینه با دکتر عبدالله کوچکسرایی بگیر.
بیشتر بدانید
- ریزش مو بعد از استرس و جنگ؛ تلوژن افلوویوم چیست و چقدر طول می‌کشد؟
- صفحه‌ی آنالیز و تریکوسکوپی مو
- همه‌ی خدمات مو و پوست سر
این مقاله برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص و تجویز پزشک را نمی‌گیرد. تصمیم درمانی همیشه بعد از ارزیابی حضوری گرفته می‌شود.