طب سوزنی لاغری؛ شواهد علمی از کره تا آلمان و انتظار واقع‌بینانه

طب سوزنی یکی از قدیمی‌ترین روش‌های درمانی شرق آسیاست و در دهه‌های اخیر در کشورهای غربی هم پژوهش‌های زیادی درباره‌ی آن انجام شده است. یکی از کاربردهای پرطرفدار آن «طب سوزنی لاغری» است. اما آیا واقعاً به کاهش وزن کمک می‌کند؟ و اگر بله، چقدر؟

در ری‌را طب سوزنی لاغری را دکتر محمدمهدی یداللهی موحد، دکترای تغذیه، در کنار برنامه‌ی غذایی انجام می‌دهد. این ترکیب مهم است و در ادامه توضیح می‌دهیم چرا.

طب سوزنی چطور کار می‌کند؟

در طب سوزنی، سوزن‌های بسیار نازک و استریل در نقاط مشخصی از پوست قرار می‌گیرند. از دید پزشکی امروز، تحریک این نقاط از طریق عصب‌ها روی ترشح مواد شیمیایی مغز مثل اندورفین و سروتونین و روی سیستم عصبی خودکار اثر می‌گذارد. در طب سوزنی لاغری، نقاطی انتخاب می‌شوند که در پژوهش‌ها با کنترل اشتها، احساس سیری و کاهش اضطراب مرتبط بوده‌اند؛ مثلاً نقاطی روی لاله‌ی گوش و شکم.

شواهد کره‌ای

کره‌ی جنوبی یکی از مراکز اصلی پژوهش طب سوزنی است و طب سنتی کره‌ای در بیمارستان‌های آن کشور جایگاه رسمی دارد. مرور سیستماتیک و متاآنالیز پژوهشگران دانشگاه کره درباره‌ی «طب سوزنی برای چاقی» نشان داد که طب سوزنی، به‌ویژه وقتی با تغییر سبک زندگی همراه باشد، کاهش وزن و نمایه‌ی توده‌ی بدن را در مقایسه با سبک زندگی به‌تنهایی کمی بیشتر می‌کند. پژوهشگران هم‌زمان یادآوری کرده‌اند که کیفیت بسیاری از مطالعه‌ها متوسط است و تفاوت‌ها متوسط‌اند، نه معجزه‌آسا. مرور دیگری درباره‌ی فارماکوپانکچر در کره هم نشان می‌دهد این روش‌ها در طب کره‌ای به‌طور گسترده و با پایش ایمنی استفاده می‌شوند.

آلمان: کارآزمایی‌های بزرگ GERAC

آلمان بزرگ‌ترین کارآزمایی‌های بالینی طب سوزنی را با حمایت بیمه‌های درمانی انجام داد (پروژه‌ی GERAC). در کارآزمایی کمردرد مزمن، طب سوزنی از درمان استاندارد مؤثرتر بود؛ نتیجه‌ای که باعث شد بیمه‌های قانونی آلمان طب سوزنی را برای کمردرد و درد زانو پوشش دهند. این کارآزمایی‌ها درباره‌ی چاقی نبودند، اما نشان دادند طب سوزنی وقتی با استاندارد پژوهشی بررسی شود، اثر بالینی واقعی دارد و در عین حال اثر «انتظار» و «مراقبت» هم بخشی از نتیجه است.

آمریکا: ایمنی

مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه‌ی آمریکا (NCCIH) طب سوزنی را وقتی با سوزن یک‌بارمصرف استریل و توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود، کم‌خطر می‌داند. عوارض شایع خفیف‌اند: کبودی کوچک، درد خفیف محل سوزن یا احساس خستگی بعد از جلسه. عوارض جدی بسیار نادرند و بیشتر با سوزن غیراستریل یا فرد آموزش‌ندیده گزارش شده‌اند.

چرا همیشه همراه با برنامه‌ی غذایی؟

هیچ پژوهشی نشان نداده که طب سوزنی بدون تغییر در غذا و فعالیت، کاهش وزن قابل توجه و ماندگار ایجاد کند. نقش اصلی آن کمک به اجرای برنامه است: کم کردن ولع غذا، بهتر کردن خواب و کم کردن اضطرابی که به خوردن هیجانی می‌انجامد. برای همین در ری‌را طب سوزنی لاغری بخشی از برنامه‌ی تغذیه‌ی بالینی است، نه جایگزین آن.

یک دوره چطور است؟

• جلسه‌ی ارزیابی: وزن، ترکیب بدن، عادت‌ها و بیماری‌ها بررسی می‌شود.
• معمولاً ۸ تا ۱۲ جلسه، یک یا دو بار در هفته در ابتدا.
• هر جلسه حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه؛ سوزن‌ها در حالت استراحت در محل می‌مانند.
• در کنار جلسه‌ها، برنامه‌ی غذایی و پیگیری وزن ادامه دارد.

چه کسانی نباید یا باید با احتیاط انجام دهند؟

• بارداری: بعضی نقاط ممنوع‌اند؛ حتماً بگو.
• اختلالات انعقادی یا مصرف داروهای ضدانعقاد.
• عفونت یا زخم در محل سوزن.
• ترس شدید از سوزن: سوزن‌ها بسیار نازک‌اند ولی با پزشک در میان بگذار.

طب سوزنی گوش

یکی از شکل‌های رایج طب سوزنی لاغری، تحریک نقاط لاله‌ی گوش است. در این روش گاهی علاوه بر سوزن در جلسه، دانه‌های کوچک یا چسب‌های مخصوص روی نقاط گوش گذاشته می‌شود تا مراجع در طول روز، به‌خصوص قبل از وعده‌ها یا هنگام ولع غذا، آن‌ها را فشار دهد. بخشی از پژوهش‌های کره‌ای و چینی روی همین روش انجام شده است. این روش ساده و کم‌خطر است، اما باید پوست گوش تمیز و خشک بماند و اگر قرمزی یا درد ایجاد شد، چسب‌ها برداشته شوند.

الکتروآکوپانکچر

در الکتروآکوپانکچر، جریان الکتریکی بسیار ضعیفی از طریق سوزن‌ها عبور داده می‌شود. پروتکل‌های مرور سیستماتیک جدید در حال بررسی اثر این روش روی چاقی‌اند. شواهد فعلی امیدوارکننده ولی هنوز محدود است؛ برای همین در ری‌را این روش فقط در صورت مناسب بودن و همراه با توضیح کامل استفاده می‌شود. افرادی که ضربان‌ساز قلب یا دستگاه‌های الکترونیکی کاشتنی دارند، نباید الکتروآکوپانکچر انجام دهند.

کمک به خواب و استرس

یکی از مزایایی که بسیاری از مراجعان گزارش می‌کنند، آرامش و خواب بهتر بعد از جلسه‌هاست. از آنجا که کم‌خوابی و استرس با افزایش اشتها و خوردن هیجانی ارتباط دارند، این اثر غیرمستقیم می‌تواند به اجرای برنامه‌ی غذایی کمک کند. MedlinePlus هم در راهنمای کنترل وزن، مدیریت استرس و خواب کافی را بخشی از برنامه‌ی موفق می‌داند.

پیگیری نتیجه

برای اینکه بدانیم طب سوزنی برای تو مفید بوده یا نه، در شروع و هر چند جلسه وزن، دور کمر و ترکیب بدن اندازه‌گیری می‌شود و از تو درباره‌ی ولع غذا و خواب پرسیده می‌شود. اگر بعد از چند جلسه تغییری حس نکردی، صادقانه درباره‌ی ادامه یا توقف تصمیم می‌گیریم.

سؤال‌هایی که قبل از شروع بپرسی

• چند جلسه و با چه فاصله‌ای برای من پیشنهاد می‌شود و چرا؟
• سوزن‌ها یک‌بارمصرف و استریل‌اند؟ چه کسی جلسه را انجام می‌دهد؟
• با بیماری‌ها و داروهای من، نقطه‌ای هست که نباید استفاده شود؟
• چطور می‌فهمیم طب سوزنی برای من اثر داشته است؟
• برنامه‌ی غذایی من در کنار جلسه‌ها چگونه است؟

پاسخ روشن به این سؤال‌ها نشان می‌دهد درمان بر اساس ارزیابی خود تو برنامه‌ریزی شده است. در ری‌را این گفت‌وگو بخشی از جلسه‌ی اول است و قبل از اولین سوزن انجام می‌شود. اگر در طول دوره بیماری تازه‌ای پیدا کردی یا داروی جدیدی شروع کردی، حتماً قبل از جلسه‌ی بعد اطلاع بده.

جمع‌بندی

طب سوزنی لاغری ابزاری کمکی است، نه راه‌حل جادویی. شواهد کره‌ای اثر متوسط آن را در کنار تغییر سبک زندگی نشان می‌دهند، کارآزمایی‌های آلمانی نشان داده‌اند طب سوزنی با استاندارد پژوهشی اثر بالینی واقعی دارد، و منابع آمریکایی آن را با سوزن استریل و فرد آموزش‌دیده کم‌خطر می‌دانند. اگر برای اجرای برنامه‌ی غذایی‌ات به کمک نیاز داری، با ولع شیرینی یا خوردن عصبی درگیری، یا خوابت به هم ریخته است، طب سوزنی می‌تواند ارزش امتحان کردن داشته باشد؛ همیشه در کنار تغذیه‌ی درست و با پیگیری منظم نتیجه.

انتظار واقع‌بینانه

اگر انتظار داری فقط با طب سوزنی ده کیلو کم کنی، احتمالاً ناامید می‌شوی. اگر می‌خواهی اجرای برنامه‌ی غذایی برایت آسان‌تر شود، ولع شیرینی و خوردن عصبی کمتر شود و خواب بهتری داشته باشی، طب سوزنی می‌تواند کمک واقعی باشد. صفحه‌ی خدمت: طب سوزنی لاغری. برای کاربردهای درمانی دیگر، طب سوزنی درمانی را ببین.

بیشتر بدانید

• صفحه‌ی طب سوزنی لاغری
• همه‌ی خدمات سلامت و خدمات مکمل

این مقاله برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص و تجویز پزشک را نمی‌گیرد. تصمیم درمانی همیشه بعد از ارزیابی حضوری گرفته می‌شود.

پرسش‌های پرتکرار