سرم هیدراته؛ کمآبی، بعد از بیماری و ورزش سنگین
سرم هیدراته مایع و الکترولیت را مستقیم وارد خون میکند. برای کمآبی متوسط تا شدید، استفراغ مداوم یا وقتی فرد نمی‌تواند مایعات بنوشد، تزریق مایع ارزشمند است. در کمآبی خفیف، نوشیدن آب و محلول خوراکی ORS معمولاً به همان اندازه مؤثر است. کمآبی شدید، گیجی یا ادرار نکردن، نیاز به اورژانس دارد، نه مرکز زیبایی.
«بعد از مسمومیت غذایی دو روز بی‌حال بودم؛ یک سرم زدم و حالم جا آمد.» این تجربه را خیلی‌ها دارند. سرم هیدراته یکی از قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین کاربردهای تزریق وریدی است. اما با گسترش مراکز سرم‌تراپی، سؤال این است: کی واقعاً لازم است؟
این مقاله را دکتر عبدالله کوچکسرایی نوشته است و بخشی از راهنمای سرم‌تراپی در ری‌را است.
سرم هیدراته چیست؟
سرم هیدراته معمولاً سرم نمکی یا رینگر لاکتات است که آب و الکترولیت‌هایی مثل سدیم، پتاسیم و کلر را مستقیم وارد جریان خون میکند. گاهی ویتامین‌ها یا داروهای ضدتهوع هم با نظر پزشک به آن اضافه می‌شوند.
چه وقت به کار می‌آید؟
- کمآبی بعد از اسهال و استفراغ، وقتی فرد نمی‌تواند مایعات را نگه دارد
- گرمازدگی و کمآبی بعد از فعالیت در هوای گرم
- ضعف و کمآبی بعد از بیماری‌های تب‌دار
- کمآبی بعد از ورزش‌های استقامتی طولانی
نوشیدن یا تزریق؟
راهنماهای پزشکی اورژانس برای کمآبی خفیف تا متوسط بزرگسالان، آب‌رسانی خوراکی با محلول ORS را روش اول می‌دانند. ORS ترکیبی دقیق از نمک و قند است که جذب آب از روده را بیشتر میکند. اگر فرد بتواند بنوشد و نگه دارد، این روش ساده، ارزان و مؤثر است.
تزریق مایع وقتی ارزش بیشتری دارد که استفراغ مداوم است، کمآبی متوسط تا شدید است یا آب‌رسانی خوراکی جواب نداده است. نوشیدنی‌های ورزشی و آبمیوه جای ORS را نمی‌گیرند؛ قند زیاد آن‌ها گاهی اسهال را بدتر میکند.
نشانه‌های کمآبی
- خفیف: تشنگی، دهان خشک، ادرار تیره‌تر و کمتر
- متوسط: خستگی، سرگیجه هنگام بلند شدن، سردرد، کاهش واضح ادرار
- شدید (اورژانس): گیجی، خواب‌آلودگی شدید، ادرار نکردن چند ساعته، ضربان سریع، تنفس تند، غش
کمآبی شدید، کمآبی در نوزادان و سالمندان، یا کمآبی همراه با خون در مدفوع یا تب بالا باید در بیمارستان بررسی شود. این شرایط جای مرکز زیبایی یا سرم‌تراپی نیست.
چه کسانی باید احتیاط کنند؟
در نارسایی قلبی و بیماری کلیوی، دادن مایع اضافه میتواند باعث جمع شدن مایع در ریه و تنگی نفس شود. در این افراد مقدار و سرعت مایع باید با دقت تعیین شود. چه کسانی نباید سرم‌تراپی کنند
«هیدراته» برای پوست؟
گاهی سرم هیدراته برای «شفاف شدن پوست» تبلیغ می‌شود. پوست کسی که کم‌آب است، بعد از آب‌رسانی ممکن است کمی پرتر به نظر برسد، اما سرم جای مرطوب‌کننده و درمان‌های پوستی را نمی‌گیرد. برای آب‌رسانی پوست، روش‌هایی مثل مزوتراپی یا اسکین بوستر هدفمندترند.
در ری‌را
سرم هیدراته در ری‌را بعد از ویزیت پزشک و بررسی فشار خون، نبض و سابقه‌ی بیماری‌ها تزریق می‌شود. اگر نشانه‌های کمآبی شدید داشته باشی، تو را به اورژانس ارجاع می‌دهیم.
جلسه‌ی سرم چطور است؟
یک جلسه‌ی سرم هیدراته معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول می‌کشد. کانولای کوچکی در رگ دست قرار می‌گیرد و سرم با سرعت تنظیم‌شده تزریق می‌شود. در این مدت فرد روی صندلی یا تخت استراحت میکند. سوزش خفیف یا حس سرما در دست طبیعی است. اگر درد، تورم در محل سوزن، تنگی نفس، خارش یا سرگیجه حس کنی، فوراً به کادر درمان بگو تا تزریق متوقف و بررسی شود.
بعد از ورزش سنگین
برای بیشتر ورزشکاران، نوشیدن آب و نوشیدنی‌های حاوی الکترولیت بعد از تمرین کافی است. سرم بعد از ورزش وقتی معنی دارد که فرد به‌خاطر کمآبی یا گرمازدگی دچار علائم شده و نمی‌تواند به‌اندازه‌ی کافی بنوشد. در ورزش‌های استقامتی بسیار طولانی، نوشیدن آب زیاد بدون نمک هم میتواند خطرناک باشد و سدیم خون را پایین بیاورد.
رزرو
برای ویزیت و بررسی نیاز به سرم، وقت با دکتر عبدالله کوچکسرایی یا دکتر مهدی یداللهی موحد بگیر.
بیشتر بدانید
- طب سوزنی لاغری؛ شواهد علمی از کره تا آلمان و انتظار واقع‌بینانه
- صفحه‌ی سرم تراپی
- همه‌ی خدمات سلامت و خدمات مکمل
این مقاله برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص و تجویز پزشک را نمی‌گیرد. تصمیم درمانی همیشه بعد از ارزیابی حضوری گرفته می‌شود.