ماکول چیست؟ لکه‌های صاف پوست، از کک‌ومک تا لکهی آفتابی
ماکول لکهای صاف و هم‌سطح پوست است که فقط رنگش متفاوت است؛ با چشم بسته لمس نمی‌شود. کک‌ومک، لکهی آفتابی، لکهی بعد از جوش، ملاسما و بسیاری خال‌های صاف ماکولاند. بیشتر آن‌ها بیخطرند، اما لکهی رنگی که شکل یا رنگش تغییر میکند باید معاینه شود.
همه‌ی ضایعه‌های پوستی برجسته نیستند. اگر چشمت را ببندی و دستت را روی لکه بکشی و چیزی حس نکنی، احتمالاً با یک ماکول روبه‌رو هستی؛ لکهای صاف و هم‌سطح پوست که فقط رنگش با اطراف فرق دارد. در جدول‌های استاندارد توصیف ضایعه‌های پوستی، ماکول اولین ضایعه‌ی اولیه است و معمولاً به لکه‌های کوچک‌تر از یک سانتی‌متر گفته میشود؛ به لکهی بزرگ‌تر «پچ» می‌گویند.
ماکول برجسته نیست و بنابراین «گوشت اضافه» یا «غده» هم نیست؛ اما چون مراجعان زیادی آن را کنار برجستگی‌ها مطرح می‌کنند، در راهنمای برجستگی‌ها و ضایعات پوستی جایش را جدا کرده‌ایم. در ری‌را بررسی لکهها با دکتر عبدالله کوچکسرایی است.
ماکول‌های رایج
- کک‌ومک: لکه‌های ریز قهوه‌ای روشن که در آفتاب پررنگ‌تر و در زمستان کمرنگتر می‌شوند.
- لکهی آفتابی (لنتیگو): لکه‌های قهوه‌ای روی پشت دست، صورت و شانه‌ها بعد از سال‌ها آفتاب.
- لکهی بعد از التهاب: لکهی تیرهای که بعد از جوش، زخم یا سوختگی می‌ماند.
- ملاسما: لکه‌های قهوه‌ای قرینه روی گونه، پیشانی و لب بالا، بیشتر در خانم‌ها و در بارداری.
- خال صاف: خال‌هایی که برجسته نیستند.
- لکه‌های کم‌رنگ: مثل لکه‌های سفید بعد از التهاب یا ویتیلیگو.
کدام لکه نگران‌کننده است؟
بیشتر ماکول‌ها بیخطرند، اما لکهی رنگی که نامتقارن است، حاشیه‌ی نامنظم دارد، چند رنگ در آن دیده میشود، بزرگ‌تر از حدود شش میلی‌متر است یا تغییر میکند، باید زود معاینه شود. این همان قاعده‌ای است که آکادمی پوست آمریکا برای خالها توصیه میکند و راهنمای آلمانی ملانوم هم بر معاینه‌ی منظم پوست، به‌خصوص در افراد پرخال، تأکید دارد.
ماکول برداشته میشود؟
ماکول برجستگی ندارد که «برداشته» شود؛ درمانش بسته به علت فرق میکند. لکه‌های آفتابی و بعد از التهاب معمولاً با محافظت جدی از آفتاب، کرم‌های روشن‌کننده‌ی تجویزی، لایه‌برداری یا روش‌های دیگر کم‌رنگ می‌شوند. آکادمی پوست آمریکا در راهنمای کم‌رنگ کردن لکهها، ضدآفتاب روزانه را پایه‌ی هر درمانی می‌داند؛ بدون آن، لکهها برمی‌گردند.
ملاسما درمانی طولانی دارد و با آفتاب، گرما و تغییرات هورمونی دوباره پررنگ میشود. آکادمی پوست آمریکا توضیح می‌دهد که هدف درمان ملاسما کم‌رنگ کردن و کنترل است و صبر و پیگیری منظم لازم دارد.
خال صافی که مشکوک باشد، به‌جای کم‌رنگ کردن باید کامل برداشته و برای آسیب‌شناسی فرستاده شود؛ این تصمیم بعد از معاینه گرفته میشود.
چه کار نکنیم؟
کرم‌های سفیدکننده‌ی بی‌نام و نشان، به‌خصوص محصولاتی که جیوه یا کورتون قوی دارند، می‌توانند پوست را نازک کنند، لکه را بدتر کنند یا آسیب جدی بزنند. پیش از هر درمانی بهتر است علت لکه مشخص شود.
ضدآفتاب؛ پایه‌ی هر درمان لکه
آکادمی پوست آمریکا توصیه میکند ضدآفتاب طیف وسیع با SPF دست‌کم ۳۰ هر روز استفاده شود، حتی در روزهای ابری و داخل ماشین، و هر دو ساعت یک بار در فضای باز تجدید شود. برای کسی که لکهی آفتابی یا ملاسما دارد، این کار مهم‌ترین بخش درمان است؛ هر درمان روشن‌کننده‌ای بدون محافظت از آفتاب، نتیجه‌ی ماندگاری ندارد. کلاه لبه‌دار و عینک آفتابی هم کمک می‌کنند.
معاینه‌ی منظم خالها
اگر خال‌های صاف زیادی داری، ماهی یک بار پوستت را جلوی آینه بررسی کن و از خال‌های بزرگ یا نامنظم عکس بگیر تا تغییرات را مقایسه کنی. سالی یک بار هم معاینه‌ی پوست توسط پزشک توصیه میشود، به‌خصوص اگر سابقه‌ی خانوادگی ملانوم داری یا سال‌ها زیر آفتاب کار کرده‌ای.
لکهها در بارداری
ملاسما در بارداری شایع است و بسیاری از درمان‌های روشن‌کننده در این دوره مناسب نیستند. در بارداری ضدآفتاب فیزیکی و مراقبت ملایم اولویت دارد و درمان اصلی معمولاً به بعد از بارداری و شیردهی موکول میشود.
رزرو معاینه
برای بررسی لکهها و انتخاب درمان، وقت معاینه با دکتر عبدالله کوچکسرایی بگیر. اگر روی لکه برجستگی پیدا شده، مقاله‌ی پاپول را هم بخوان.
بیشتر بدانید
- برداشتن خال، زائده، میلیا و میخچه؛ کدام ضایعه را چطور برداریم؟
- صفحه‌ی ضایعات و برجستگی‌های پوستی در ری‌را
- همه‌ی خدمات ضایعات پوستی
این مقاله برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص و تجویز پزشک را نمی‌گیرد. تصمیم درمانی همیشه بعد از ارزیابی حضوری گرفته میشود.