تقویت سیستم ایمنی مادر بعد از زایمان؛ خواب، تغذیه و باورهای نادرست
بعد از زایمان، کمخوابی، خستگی، کمبود آهن و استرس می‌توانند بدن را در برابر عفونت‌ها آسیب‌پذیرتر کنند. پایه‌های ایمنی همان خواب کافی (حتی تکهتکه)، تغذیه‌ی متنوع با پروتئین و ریزمغذی‌ها، تحرک سبک و پیگیری مراقبت‌های بعد از زایمان است. هیچ مکمل یا دمنوشی جای این پایه‌ها را نمی‌گیرد.
«از وقتی بچه به دنیا آمده، هر سرماخوردگی‌ای که در خانه هست اول به من می‌رسد.» این تجربه‌ی خیلی از مادرهاست. بخشی از آن به کمخوابی و خستگی برمی‌گردد و بخشی به تماس بیشتر با مهمان‌ها و بچه‌های دیگر خانواده. خبر خوب این است که بیشتر عواملی که ایمنی را در این دوره ضعیف می‌کنند، قابل اصلاح‌اند.
این مقاله را دکتر مهدی یداللهی موحد نوشته است و بخشی از راهنمای کامل مراقبت‌های بعد از زایمان است.
چه چیزی ایمنی مادر را ضعیف میکند؟
- کمخوابی: پژوهشها نشان دادهاند کمبود خواب پاسخ ایمنی بدن را تضعیف میکند.
- کمبود آهن و ریزمغذی‌ها: کم‌خونی بعد از زایمان شایع است و آهن برای عملکرد سلول‌های ایمنی هم لازم است. آهن و کم‌خونی بعد از زایمان
- استرس و فشار روانی: استرس طولانی، از طریق هورمون‌هایی مثل کورتیزول، روی ایمنی اثر می‌گذارد. کورتیزول و بدن
- ترمیم زخم: بدن انرژی زیادی صرف ترمیم زخم‌های زایمان یا سزارین میکند.
خواب: سخت‌ترین و مهمترین
خواب کافی با نوزاد تازه ممکن نیست، اما میشود آن را بیشتر کرد:
- وقتی نوزاد می‌خوابد، حداقل یکی از خواب‌های روزش را تو هم بخواب.
- اگر شیر دوشیده یا شیر خشک در برنامه هست، یک وعده‌ی شب را به همسر یا یکی از نزدیکان بسپار تا چند ساعت خواب پیوسته داشته باشی.
- کارهای غیرضروری خانه می‌توانند منتظر بمانند. سازمان جهانی بهداشت در توصیه‌های مراقبت بعد از زایمان، حمایت خانواده از استراحت مادر را بخشی از مراقبت می‌داند.
تغذیه برای ایمنی
سیستم ایمنی به پروتئین کافی و طیفی از ریزمغذی‌ها مثل آهن، روی، ویتامین D، ویتامین C و ویتامین‌های گروه B نیاز دارد. این مواد با یک غذای خاص تأمین نمی‌شوند؛ با تنوع تأمین می‌شوند:
- پروتئین در هر وعده: تخم‌مرغ، لبنیات، مرغ، ماهی، حبوبات
- میوه و سبزی رنگی در هر روز
- ماهی چرب یک تا دو بار در هفته
- مایعات کافی، به‌خصوص در شیردهی
کمبود ویتامین D در ایران شایع است. اگر در بارداری مکمل مصرف می‌کرده‌ای، ادامه دادنش بعد از زایمان را با پزشک بررسی کن.
مکملها، دمنوش‌ها و «تقویت ایمنی»
بازار پر از مکملها و دمنوش‌هایی است که ادعای تقویت ایمنی دارند. در دوران شیردهی، هر چیزی که مادر می‌خورد ممکن است به شیر برسد. بسیاری از گیاهان دارویی در شیردهی بررسی کافی نشدهاند. مکمل را فقط وقتی مصرف کن که کمبود ثابت شده یا پزشک توصیه کرده است.
سرم‌تراپی هم این روزها با ادعای «تقویت ایمنی» تبلیغ میشود. در مقاله‌ی سرم‌تراپی چیست توضیح داده‌ایم شواهد علمی دربارهی آن چه می‌گوید.
چند باور نادرست
- «مادر تازه‌زا نباید حمام کند.» حمام با آب ولرم و رعایت بهداشت زخم، مشکلی ندارد و به آرامش هم کمک میکند.
- «مادر باید چهل روز در خانه بماند و تکان نخورد.» استراحت مهم است، اما بی‌حرکتی کامل خطر لخته‌ی خون را بیشتر میکند. راه رفتن سبک توصیه میشود.
کی باید به پزشک مراجعه کرد؟
تب، درد یا قرمزی سینه، درد شدید شکم، خونریزی زیاد، درد یا تورم یک ساق پا، سردرد شدید یا احساس غم و ناامیدی مداوم، دلایل مراجعه‌ی فوری‌اند. سازمان جهانی بهداشت بر اهمیت ویزیت‌های منظم بعد از زایمان برای سلامت جسمی و روانی مادر تأکید میکند.
کمک گرفتن، بخشی از مراقبت است
خیلی از مادرها احساس می‌کنند باید همه‌ی کارها را خودشان انجام دهند. اما سپردن خرید، پخت غذا یا نگهداری کوتاه از نوزاد به نزدیکان، فرصت خواب و استراحت را بیشتر میکند و مستقیم روی انرژی و ایمنی اثر دارد. اگر مهمان‌های زیادی برای دیدن نوزاد می‌آیند، اشکالی ندارد زمان دیدارها را محدود کنی و از کسانی که بیمارند بخواهی دیدار را به بعد موکول کنند.
رزرو
برای برنامه‌ی غذایی متناسب با شیردهی و بررسی کمبودها، وقت مشاوره با دکتر مهدی یداللهی موحد بگیر.
بیشتر بدانید
- پرخوری عصبی و تغییر وزن در روزهای بحران؛ چطور نظم غذایی را برگردانیم؟
- تغذیه در زمان بارداری؛ اصول ساده برای سلامت مادر و جنین
- رژیم مادر حامله؛ در بارداری چقدر وزن اضافه کنیم و رژیم لاغری مجاز است؟
- صفحه‌ی رژیم درمانی
- همه‌ی خدمات بارداری، شیردهی و کودک
این مقاله برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص و تجویز پزشک را نمی‌گیرد. تصمیم درمانی همیشه بعد از ارزیابی حضوری گرفته میشود.