رژیم لاغری زیر نظر پزشک؛ چرا قبل از کم کردن وزن باید بدنت را بشناسی؟
رژیم لاغری زیر نظر پزشک با بررسی آزمایشهایی مثل تیروئید، قند و انسولین، آهن و ویتامین D، مرور داروها و بیماریها و آنالیز ترکیب بدن شروع میشود. هدف این است که وزن کمشده بیشتر از چربی باشد و عضله و آب بدن حفظ شوند. راهنماهای آلمان و آمریکا کاهش تدریجی ۵ تا ۱۰ درصد وزن را برای سلامت مفید میدانند. داروهای کاهش وزن فقط با تجویز و پیگیری پزشک مصرف میشوند.
خیلی از ما رژیم را با یک فهرست غذایی از اینترنت، یک برنامهی آماده از دوست یا یک چالش چندروزه در شبکههای اجتماعی شروع کردهایم. چند هفتهی اول عدد ترازو پایین میآید و حس خوبی داریم، اما بعد یا خسته میشویم، یا وزن ثابت میماند، یا همهاش برمیگردد. یکی از دلیلهای مهم این است که آن برنامه بدن خود ما را نمیشناخت: نه آزمایشهایمان را دیده بود، نه داروهایمان را میدانست و نه خبر داشت چقدر از وزن ما چربی است و چقدر عضله.
این مقاله را دکتر مهدی یداللهی موحد، پزشک و دکترای تخصصی علوم تغذیه، برای کسانی نوشته است که در تهران یا هر جای دیگر دنبال یک کاهش وزن سالم و ماندگارند و میخواهند بدانند «رژیم لاغری زیر نظر پزشک» در عمل یعنی چه.
رژیم لاغری زیر نظر پزشک یعنی چه؟
رژیم لاغری زیر نظر پزشک یعنی برنامهی غذایی بعد از شناختن وضعیت سلامت تو نوشته شود، نه قبل از آن. پزشک اول میپرسد چه بیماریهایی داری، چه داروهایی مصرف میکنی، وزنت در سالهای گذشته چطور تغییر کرده، چند بار رژیم گرفتهای و چه چیزی باعث شده رهایش کنی. بعد آزمایشها را میبیند و ترکیب بدنت را اندازه میگیرد. برنامه از دل همین اطلاعات بیرون میآید.
تفاوت اصلی با یک رژیم آماده این است که در برنامهی پزشکی، ایمنی و ماندگاری از سرعت مهمترند. یک برنامهی خیلی کمکالری شاید در دو هفته عدد بزرگی روی ترازو نشان بدهد، اما برای کسی که کمخونی دارد، داروی قند مصرف میکند یا سابقهی سنگ کیسهی صفرا دارد، میتواند خطرناک باشد. راهنمای S3 پیشگیری و درمان چاقی در آلمان (AWMF) هم درمان اضافهوزن را ترکیبی از تغذیه، فعالیت بدنی و تغییر رفتار میداند که بر پایهی ارزیابی پزشکی اولیه چیده میشود.
چرا قبل از رژیم آزمایش خون لازم است؟
آزمایش خون لازم است چون بعضی از علتهای افزایش وزن یا سخت شدن کاهش وزن فقط با آزمایش پیدا میشوند و بعضی رژیمها اگر این مشکلها دیده نشوند، حالت را بدتر میکنند. آزمایشهایی که معمولاً بررسی میشوند اینها هستند:
- تیروئید (TSH و در صورت نیاز T4): کمکاری تیروئید میتواند با خستگی، یبوست، سردی دستوپا و افزایش آهستهی وزن همراه باشد. اگر درمان نشود، برنامهی غذایی بهسختی جواب میدهد.
- قند ناشتا و HbA1c: برای پیدا کردن پیشدیابت و دیابت. کسی که قند بالا دارد، به چیدمان متفاوتی از کربوهیدراتها در طول روز نیاز دارد.
- انسولین ناشتا: در کنار قند، نشانهای از مقاومت به انسولین است؛ وضعیتی که در چاقی شکمی و سندرم تخمدان پلیکیستیک زیاد دیده میشود.
- آهن و فریتین: کمخونی و کمبود ذخیرهی آهن، بهخصوص در خانمها، باعث خستگی و کم شدن توان ورزش میشود و رژیمهای سخت آن را بیشتر میکنند.
- ویتامین D: کمبود آن در ایران شایع است و با ضعف عضله و درد استخوان همراه است؛ در برنامهی کاهش وزن باید اصلاح شود.
- چربی خون و آنزیمهای کبد: برای شناختن کبد چرب و خطر قلبی و عروقی.
همهی این آزمایشها برای همه لازم نیست. اگر آزمایش اخیر داری، همان را بیاور؛ پزشک بر اساس شرح حال تصمیم میگیرد چه چیزی باید تکمیل شود.
مشاورهی رایگان کاهش وزن با دکتر مهدی یداللهی موحداگر میخواهی بدانی این درمان برای شرایط خودت مناسب است، فرم کوتاه درخواست مشاوره را بفرست؛ کارشناس ریرا تماس میگیرد و وقت معاینه را هماهنگ میکند.
درخواست مشاورهی رایگان آشنایی با دکتر مهدی یداللهی موحدکدام داروها و بیماریها روی وزن اثر میگذارند؟
چند گروه دارو و چند بیماری شایع میتوانند وزن را بالا ببرند یا کاهش آن را کند کنند، و دانستنشان قبل از رژیم مهم است. از داروها میشود به کورتونها، بعضی داروهای ضدافسردگی و ضدروانپریشی، برخی داروهای صرع، بعضی داروهای قند و انسولین و گاهی قرصهای هورمونی اشاره کرد. هیچکدام از این داروها را نباید خودسرانه قطع کرد؛ کار درست این است که پزشک بداند و برنامه را با آن هماهنگ کند، یا در صورت لزوم با پزشک معالج تو دربارهی جایگزین گفتوگو شود.
از بیماریها، کمکاری تیروئید، سندرم تخمدان پلیکیستیک، دیابت نوع ۲، کبد چرب، آپنهی خواب و افسردگی بیشترین ارتباط را با وزن دارند. در موارد نادرتر، بیماری کوشینگ هم مطرح است که دربارهی آن در مقالهی چاقی کورتیزولی توضیح دادهایم. وقتی این زمینهها شناخته شوند، رژیم دیگر یک جنگ بینتیجه با بدن نیست.
آنالیز ترکیب بدن InBody چه چیزی را نشان میدهد که ترازو نشان نمیدهد؟
آنالیز ترکیب بدن نشان میدهد وزن تو از چه چیزهایی ساخته شده است: چه مقدار چربی، چه مقدار عضله و چه مقدار آب. دستگاه InBody با عبور جریان الکتریکی بسیار ضعیف و بیخطر از بدن، این بخشها را تخمین میزند. دو نفر با قد و وزن یکسان ممکن است یکی چربی بالا و عضلهی کم داشته باشد و دیگری عضلهی زیاد؛ ترازو این دو را یکی میبیند، اما برنامهی آنها نباید یکی باشد.
در آنالیز ترکیب بدن معمولاً این عددها دیده میشوند: درصد چربی بدن، تودهی عضلانی، آب بدن، سطح چربی احشایی (چربی دور اعضای داخلی شکم) و توزیع عضله در دستها، پاها و تنه. برای اینکه نتیجهها قابل مقایسه باشند، بهتر است اندازهگیریها در شرایط مشابه انجام شوند: ناشتا یا چند ساعت بعد از غذا، بعد از دستشویی، بدون ورزش سنگین قبل از آن، و در ساعت تقریباً یکسان.
فرق کم کردن چربی با کم کردن آب و عضله چیست؟
کم کردن چربی یعنی بدن ذخیرهی انرژی خود را مصرف کند؛ کم کردن آب و عضله یعنی وزن پایین میآید ولی سلامت و ظاهر بهتر نمیشود و وزن زود برمیگردد. در رژیمهای خیلی کمکربوهیدرات، بخش بزرگی از کاهش وزن روزهای اول آب و گلیکوژن (قند ذخیرهشده در کبد و عضله) است. این عدد هیجانانگیز است، اما با برگشت به غذای معمول، به همان سرعت برمیگردد.
از دست رفتن عضله مشکل جدیتری است. عضله بافتی فعال است که حتی در حال استراحت انرژی مصرف میکند و به کنترل قند خون کمک میکند. رژیمهایی که پروتئین کافی ندارند و با تمرین قدرتی همراه نیستند، عضله را هم آب میکنند. نتیجه بدنی است که سبکتر شده اما شلتر، خستهتر و آمادهی برگشت وزن است. یکی از کارهای اصلی برنامهی پزشکی همین است که با پروتئین کافی، فعالیت مناسب و سرعت معقول، سهم چربی در وزن کمشده بیشتر شود.
چه کسی باید حتماً زیر نظر پزشک رژیم بگیرد؟
کسانی که بیماری زمینهای دارند، دارو مصرف میکنند یا در دورههای خاص زندگیاند، نباید بدون نظر پزشک رژیم بگیرند. این فهرست را جدی بگیر:
- افراد مبتلا به دیابت، بهخصوص اگر انسولین یا قرصهایی مصرف میکنند که خطر افت قند دارند.
- کسانی که فشار خون بالا، بیماری قلبی، بیماری کلیه یا کبد دارند.
- خانمهای باردار و مادران شیرده.
- نوجوانان و افراد مسن.
- کسانی که سابقهی اختلال خوردن مثل پرخوری دورهای، بیاشتهایی یا پرخوری و استفراغ دارند.
- افرادی که داروهای روانپزشکی، کورتون یا داروهای ضدانعقاد مصرف میکنند.
- کسانی که بعد از جراحی چاقی یا جراحیهای گوارشی دیگر برنامهی وزن میخواهند.
- هر کسی که میخواهد خیلی سریع یا بیشتر از ۱۰ تا ۱۵ درصد وزنش را کم کند.
داروهای کاهش وزن را میشود خودسرانه مصرف کرد؟
نه؛ داروهای کاهش وزن، از جمله داروهای تزریقی خانوادهی GLP-1، فقط باید با تجویز و پیگیری پزشک مصرف شوند. این داروها برای گروه مشخصی از افراد و با شرایط مشخص طراحی شدهاند، عوارضی مثل تهوع، یبوست و در موارد نادر مشکلات جدیتر دارند و با بعضی بیماریها و داروها مناسب نیستند. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) دربارهی نسخههای تأییدنشده، تقلبی یا ترکیبی این داروها که در بازار و فضای مجازی فروخته میشوند، هشدار رسمی داده است.
نکتهی دیگر این است که دارو جای تغذیه را نمیگیرد. وقتی اشتها با دارو کم میشود، اگر غذا کیفیت کافی نداشته باشد، کمبود پروتئین و از دست رفتن عضله سریعتر پیش میآید. برای همین حتی کسانی که با تجویز پزشک دارو میگیرند، به برنامهی غذایی و پیگیری ترکیب بدن نیاز دارند.
هدف واقعبینانهی کاهش وزن چقدر است؟
راهنماهای معتبر کاهش آهسته و پیوسته را توصیه میکنند، نه عدد بزرگ در زمان کوتاه. مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC) کاهش حدود نیم تا یک کیلوگرم در هفته را برای بیشتر بزرگسالان معقول میداند و مؤسسهی ملی دیابت، گوارش و کلیهی آمریکا (NIDDK) یادآوری میکند که کم شدن ۵ تا ۱۰ درصد وزن اولیه هم میتواند فشار خون، قند و چربی خون را بهتر کند. اینها توصیهی منابعاند، نه قول؛ سرعت واقعی در هر بدن به سن، جنس، داروها، خواب، فعالیت و پایبندی به برنامه بستگی دارد.
انجمن تغذیهی آلمان (DGE) هم برای خوردن روزمره بر غذاهای گیاهی متنوع، غلات کامل، حبوبات، لبنیات، روغن گیاهی و کم کردن قند و نمک افزوده تأکید میکند. برنامهی کاهش وزن خوب همین اصول را با غذاهای آشنای سفرهی ایرانی پیاده میکند؛ برنج و نان و خورش حذف نمیشوند، اندازه و ترکیبشان تنظیم میشود.
کاهش وزن در ریرا؛ با دکتر مهدی یداللهی موحد
در ریرا برنامهی کاهش وزن را دکتر مهدی یداللهی موحد، پزشک و دکترای تخصصی علوم تغذیه، مینویسد. رویکرد او این است که در جلسهی اول سابقهی پزشکی، داروها، آزمایشهای اخیر و عادتهای غذایی تو بررسی شود و در صورت نیاز آنالیز ترکیب بدن با دستگاه InBody انجام شود. برنامهی غذایی بر اساس همین اطلاعات نوشته میشود؛ برنامهای قابل اجرا و متناسب با ذائقه و سبک زندگی تو، نه یک رژیم یکسان و سختگیرانه. در جلسههای پیگیری، با توجه به تغییر وزن، چربی و عضله، برنامه اصلاح میشود.
اگر بیماری خاصی مثل دیابت، چربی خون یا کبد چرب داری، صفحهی رژیم درمانی را هم ببین. برای آشنایی با جزئیات یک جلسهی مشاوره، مقالهی مشاورهی تغذیهی بالینی را بخوان. اگر رژیم را شروع کردهای و وزنت ثابت مانده، توقف کاهش وزن را بخوان و اگر دغدغهی اصلیات دور کمر است، سراغ مقالهی چربی شکم برو.
مشاورهی اول رایگان است. میتوانی از همینجا درخواست مشاورهی رایگان را بفرستی تا همکاران ریرا با تو تماس بگیرند و وقت جلسه با دکتر مهدی یداللهی موحد را هماهنگ کنند.
بیشتر بدانید
- چاقی کورتیزولی؛ استرس چطور چربی دور شکم را بیشتر میکند و چه باید کرد؟
- مشاورهی تغذیهی بالینی؛ از آزمایش خون تا برنامهای که واقعاً اجرا میشود
- متد iCLICK ریرا؛ لاغری که به قیمت پوست، مو و فرم بدن تمام نشود
- صفحهی کاهش وزن
- همهی خدمات تغذیه و مدیریت وزن
این مقاله برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص و تجویز پزشک را نمیگیرد. تصمیم درمانی همیشه بعد از ارزیابی حضوری گرفته میشود.
