سلیاک و رژیم بدون گلوتن؛ از ترمیم روده تا پوست و کمبودهای پنهان
سلیاک یک بیماری خودایمنی است که در آن خوردن گلوتن به پرزهای رودهی باریک آسیب میزند و جذب مواد مغذی را مختل میکند. نتیجه میتواند کمخونی، کمبود ویتامینها، پوکی استخوان و مشکلات پوستی مثل درماتیت هرپتیفرم باشد. تنها درمان، رژیم بدون گلوتن مادامالعمر است که باید دقیق و با برنامهی متعادل اجرا شود. قبل از تشخیص، گلوتن را حذف نکن.
سلیاک یکی از بیماریهایی است که دیر تشخیص داده میشود. خیلیها سالها با نفخ، اسهال یا یبوست، خستگی، کمخونی مقاوم یا حتی یک بثورات پوستی خارشدار زندگی میکنند تا بالاخره کسی آزمایش سلیاک را درخواست کند.
این مقاله را دکتر مهدی یداللهی موحد نوشته است و بخشی از تغذیه، روده و بیماریهای خودایمنی است.
سلیاک چیست؟
مؤسسهی ملی دیابت، گوارش و کلیهی آمریکا (NIDDK) سلیاک را بیماری خودایمنی مزمنی میداند که در آن خوردن گلوتن، پروتئین موجود در گندم، جو و چاودار، باعث آسیب به رودهی باریک میشود. در این بیماری، سیستم ایمنی به پرزهای روده حمله میکند. پرزها همان برآمدگیهای ریزیاند که سطح جذب روده را بیشتر میکنند. وقتی صاف میشوند، جذب مواد مغذی مختل میشود.
نشانهها؛ فقط گوارشی نیستند
- گوارشی: نفخ، درد شکم، اسهال یا یبوست مزمن، کاهش وزن.
- کمبودها: کمخونی فقر آهن که به قرص جواب نمیدهد، کمبود ویتامین D، B12 و فولات، پوکی استخوان.
- پوست و مو: درماتیت هرپتیفرم، ریزش مو، آفتهای مکرر دهان.
- عمومی: خستگی، سردرد، اختلال قاعدگی و ناباروری.
- در کودکان: کوتاهی قد، تأخیر رشد و بلوغ.
درماتیت هرپتیفرم: سلیاک پوستی
NIDDK درماتیت هرپتیفرم را تظاهر پوستی سلیاک میداند: بثورات بسیار خارشدار با تاولها و برجستگیهای ریز، معمولاً روی آرنج، زانو، باسن، کمر و پوست سر. بسیاری از این افراد علائم گوارشی واضحی ندارند. این بیماری هم با رژیم بدون گلوتن کنترل میشود. اگر چنین بثوراتی داری، معاینهی پوست با دکتر عبدالله کوچکسرایی و بررسی سلیاک مهم است.
قبل از تشخیص، گلوتن را حذف نکن
آزمایشهای تشخیص سلیاک، یعنی آزمایش خون و نمونهبرداری از روده، فقط وقتی دقیقاند که فرد گلوتن میخورد. اگر قبل از آزمایش گلوتن را حذف کنی، ممکن است نتیجه به اشتباه منفی شود. اول تشخیص، بعد رژیم.
رژیم بدون گلوتن؛ درست اجرا کن
تنها درمان سلیاک، حذف کامل و مادامالعمر گلوتن است. با این رژیم، روده در طول ماهها ترمیم میشود و جذب مواد مغذی بهتر میشود. اما رژیم بدون گلوتن اگر بدون برنامه باشد، خودش مشکلساز است:
- کمبود فیبر و ویتامینهای B: نان و غلات گندمی منبع مهم این مواداند. جایگزینهایی مثل برنج قهوهای، کینوا، ارزن، گندم سیاه و حبوبات لازماند.
- محصولات فرآوریشدهی بدون گلوتن: بسیاری از آنها قند و چربی زیادی دارند و افزایش وزن ایجاد میکنند.
- آلودگی متقاطع: گلوتن پنهان در سسها، ادویهها، سوسیس و کالباس و حتی آلودگی در آشپزخانه.
- جو دوسر: خودش گلوتن ندارد، اما اغلب آلوده به گندم است. فقط نوع بدون گلوتن تأییدشده مجاز است.
مروری بر رژیم بدون گلوتن در کودکان، به اهمیت آموزش خانواده و برنامهی متعادل برای جلوگیری از کمبودها و عادتهای غذایی ناسالم تأکید میکند.
پیگیری
بعد از شروع رژیم، بررسی دورهای آهن، ویتامین D، B12، فولات و تراکم استخوان لازم است. اگر کمبود شدید داری، گاهی تزریق ویتامین در ماههای اول، تا وقتی روده ترمیم شود، به اصلاح سریعتر کمک میکند. سرمتراپی یا قرص ویتامین
در ریرا
متد متد Hi Physique برای کسانی طراحی شده که بیماریهایی مثل سلیاک دارند و نیاز به برنامهی تغذیهی دقیق و قابل اجرا دارند. برنامه بر اساس آزمایشها و سلیقهی غذایی تو نوشته میشود.
یک روز نمونهی بدون گلوتن
- صبحانه: فرنی برنج یا جو دوسر بدون گلوتن تأییدشده با شیر، گردو و میوه.
- ناهار: برنج با خورش سبزی یا عدس، سالاد و ماست.
- میانوعده: میوه، مغزها یا ذرت بودادهی خانگی.
- شام: مرغ یا ماهی با سیبزمینی و سبزیجات بخارپز.
غذای سنتی ایرانی بر پایهی برنج، حبوبات و خورشها فرصت خوبی برای رژیم بدون گلوتن است؛ کافی است مراقب نان، ماکارونی، آشهای آردی و سسهای آماده باشی.
رزرو
برای برنامهی تغذیهی بدون گلوتن متعادل یا بررسی کمبودها، وقت مشاوره با دکتر مهدی یداللهی موحد بگیر.
بیشتر بدانید
- پرخوری عصبی و تغییر وزن در روزهای بحران؛ چطور نظم غذایی را برگردانیم؟
- تغذیه در زمان بارداری؛ اصول ساده برای سلامت مادر و جنین
- رژیم مادر حامله؛ در بارداری چقدر وزن اضافه کنیم و رژیم لاغری مجاز است؟
- صفحهی رژیم درمانی
- همهی خدمات تغذیه و مدیریت وزن
این مقاله برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص و تجویز پزشک را نمیگیرد. تصمیم درمانی همیشه بعد از ارزیابی حضوری گرفته میشود.
