تغذیه، روده و بیماریهای خودایمنی؛ چرا سلامت روده برای ایمنی مهم است؟
روده بخش بزرگی از سیستم ایمنی را در خود دارد و میکروبهای روده در تنظیم ایمنی نقش دارند. در برخی بیماریهای خودایمنی، مثل سلیاک، روده نقش مستقیم دارد. در بسیاری از بیماریهای دیگر، ارتباط روده و بیماری در حال پژوهش است و هنوز قطعی نیست. تغذیهی متنوع و ضدالتهاب، تشخیص و درمان کمبودها و پرهیز از رژیمهای خیلی محدود پایهی مراقبت است. «پاکسازی روده» و دتاکسها شواهد علمی ندارند.
بیماریهای خودایمنی گروه بزرگی از بیماریها هستند که در آنها سیستم ایمنی به بافتهای خود بدن حمله میکند: سلیاک به روده، پسوریازیس به پوست، تیروئیدیت هاشیموتو به تیروئید، ریزش موی سکهای به پیاز مو و ویتیلیگو به سلولهای رنگساز پوست. در سالهای اخیر توجه زیادی به نقش روده و تغذیه در این بیماریها شده است.
این راهنما را دکتر مهدی یداللهی موحد نوشته است که پزشک و دکترای تخصصی علوم تغذیه است.
روده و سیستم ایمنی
دیوارهی روده مرز بین بدن و دنیای بیرون است. هر روز با غذا، میکروبها و مواد مختلف روبهرو میشود. به همین دلیل بخش بزرگی از سلولهای ایمنی بدن در دیوارهی روده قرار دارند. تریلیونها میکروب ساکن روده، یا میکروبیوم، هم در آموزش و تنظیم سیستم ایمنی نقش دارند.
«نشت روده»: علم یا مد؟
«نفوذپذیری روده» یک مفهوم علمی واقعی است: دیوارهی روده سدی است که نفوذپذیری آن تنظیم میشود. یک سرمقالهی علمی دربارهی نفوذپذیری روده، التهاب مخاط و تغذیه توضیح میدهد که افزایش نفوذپذیری در برخی بیماریها، مثل سلیاک و بیماریهای التهابی روده، دیده شده و رژیم غذایی میتواند روی آن اثر بگذارد.
اما «سندرم نشت روده» بهعنوان یک بیماری مستقل که علت همهی مشکلات باشد، تشخیص پزشکی پذیرفتهشدهای نیست. هنوز روشن نیست که در بیشتر بیماریهای خودایمنی، تغییر نفوذپذیری روده علت بیماری است یا نتیجهی آن. پس باید مراقب ادعاهای اغراقآمیز و محصولات «ترمیم روده» بود.
بیماریها، یکییکی
- سلیاک: ارتباط روده و بیماری مستقیم و قطعی است. رژیم بدون گلوتن تنها درمان است. سلیاک و رژیم بدون گلوتن
- پسوریازیس: با تغییرات میکروبیوم روده و التهاب سیستمیک ارتباط دارد. کاهش وزن و رژیم مدیترانهای امیدوارکنندهاند. تغذیه در پسوریازیس
- تیروئیدیت هاشیموتو: در کسانی که سلیاک هم دارند، رژیم بدون گلوتن لازم است. برای بقیه، شواهد کافی برای حذف گلوتن وجود ندارد. کمبود سلنیوم، ید و ویتامین D باید بررسی شود.
- ریزش موی سکهای و ویتیلیگو: گاهی با بیماریهای خودایمنی دیگر، از جمله سلیاک و بیماری تیروئید، همراهاند. بررسی این بیماریها و کمبودها بخشی از ارزیابی است. ریزش موی سکهای
اصول تغذیه در بیماریهای خودایمنی
- تنوع: میکروبیوم سالم با رژیم متنوع و پرفیبر تقویت میشود: سبزی، میوه، حبوبات، غلات کامل و مغزها.
- الگوی ضدالتهاب: رژیم مدیترانهای الگویی با شواهد قابل قبول برای کاهش التهاب است.
- غذاهای تخمیری: ماست و کفیر میتوانند بخشی از رژیم سالم باشند.
- کمتر: غذاهای فوقفرآوریشده، قند افزوده و گوشت فرآوریشده.
- کمبودها را پیدا کن: آهن، ویتامین D، B12، روی و سلنیوم با آزمایش بررسی و در صورت کمبود اصلاح شوند. کمبود را با آزمایش بشناس
- رژیمهای حذفی سخت را بیدلیل شروع نکن: حذف گروههای غذایی بدون تشخیص، خطر کمبود دارد و ممکن است تشخیص را هم سختتر کند.
استرس، روده و ایمنی
استرس طولانی از طریق کورتیزول و اعصاب، روی روده، میکروبیوم و سیستم ایمنی اثر میگذارد و میتواند بیماریهای خودایمنی را تشدید کند. مدیریت استرس و خواب کافی بخشی از مراقبت است. کورتیزول و بدن و چاقی کورتیزولی
دتاکس و پاکسازی روده
محصولات و برنامههای «دتاکس» یا «پاکسازی روده» شواهد علمی برای درمان بیماریهای خودایمنی ندارند. بدن با کبد و کلیهها خودش سمزدایی میکند. بعضی از این محصولات حتی میتوانند اسهال، کمآبی و اختلال الکترولیت ایجاد کنند.
در ریرا
در ریرا متد متد Hi Physique برای تغذیه و سبک زندگی کسانی طراحی شده که بیماریهایی مثل دیابت، پسوریازیس و سلیاک دارند. برنامه بر اساس آزمایشها، داروها و سلیقهی غذایی نوشته میشود و کنار درمان پزشکی تو قرار میگیرد، نه به جای آن. برای مشکلات پوست و موی مرتبط با بیماریهای خودایمنی، دکتر عبدالله کوچکسرایی هم در کنار توست.
بیماری خودایمنی و خستگی
خستگی یکی از شایعترین و ناتوانکنندهترین نشانههای بیماریهای خودایمنی است. گاهی علت آن خود التهاب است، گاهی کمخونی یا کمبود ویتامین، گاهی کمکاری تیروئید و گاهی کمخوابی و افسردگی. پیدا کردن علت قابل درمان، بخش مهمی از ارزیابی است و تغذیهی منظم و کافی، بهجای رژیمهای محدود، به برگشت انرژی کمک میکند.
سؤالهایی که در مشاوره بپرس
- آیا باید برای سلیاک یا کمبودها آزمایش بدهم؟
- با داروهایی که مصرف میکنم، چه نکتهی غذایی مهم است؟
رزرو
برای مشاورهی تغذیه در بیماریهای خودایمنی، وقت مشاوره با دکتر مهدی یداللهی موحد بگیر.
بیشتر بدانید
- پرخوری عصبی و تغییر وزن در روزهای بحران؛ چطور نظم غذایی را برگردانیم؟
- تغذیه در زمان بارداری؛ اصول ساده برای سلامت مادر و جنین
- رژیم مادر حامله؛ در بارداری چقدر وزن اضافه کنیم و رژیم لاغری مجاز است؟
- صفحهی رژیم درمانی
- همهی خدمات تغذیه و مدیریت وزن
این مقاله برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص و تجویز پزشک را نمیگیرد. تصمیم درمانی همیشه بعد از ارزیابی حضوری گرفته میشود.
